دریافت قیمتها در تلگرام

سروش

فائو یا سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد

بورس جهانی شیکاگو

بورس جهانی شیکاگو

پروماک

مرغک

آویژدانه

فید ماشین

طیوران ابزار

افرند توسکا

سیانس

بیکداچمن

دانلود آهنگ

 تغذيه و کنترل بيمارى کوکسيديوز
 

تغذيه و کنترل بيمارى کوکسيديوز

 

مقدمه

کوکسيديوز يکى از مهمترين بيمارى هاى طيور در سراسر جهان است که توسط تک ياخته اى از جنس ايمريا ايجاد مى شود گونه هاى مختلف ايمريا غالباً در روده ماکيان تاثير گذاشته ايجاد آنتريت مى کنند اين انگل ها در داخل سلولهاى اپى تليوم وتحت اپى تليوم روده ميزبان رشد وتکثير پيدا مى کنند پرنده مبتلا رشد خوبى ندارد لاغر مى شود و ممکن است تلف شود گاهى در عفونت هاى تحت بالينى عارضه ظاهرى وجود ندارد و تنها باعث اختلال در ضريب تبديل غذايى مى شود اين بيمارى خسارات اقتصادى چشمگيرى را به دنبال خواهد داشت که بايد به آن هزينه هاى مربوط به داروهاى پيشگيرى و درمان کوکسيديوز را هم افزود . مواد مختلفى جهت رشد ايمريا ها در بدن ميزبان لازم هستند از جمله بيوتين که براى طى مراحل رشد داخلى سلولى ايمريا مورد لزوم است هم چنين تيامين ، اسيد نيکوتينيک ، اسيد فوليک و ريبوفلاوين براى تکميل موفقيت آميز چرخه زندگى انگل در داخل بدن ميزبان مورد نياز است ويتامين A ، آلفاآمينوبنزوئيک اسيد ، کلسيم پانتوتنات ، پيروکسين ، پيريدوکسال ، اسيد آسکوربيک ، کلسى فرول و آلفاتوکوفرول و مناديون هم جهت رشد آنها ضرورى هستند با وجودى که تعداد زيادى از ويتامين ها توسط ميزبان يا فلور ميکروبى روده ساخته مى شوند معهذا استفاده از جيره هاى داراى مقادير کم ويتامين با محدوديت هايى مواجه است .

ويتامين ها :

ويتامين هاى مختلفى در رابطه با نوع مواجهه ميزبان با بيمارى شناخته شده اند :

الف – ويتامين K : دستگاه گوارش پرندگان مبتلا به کوکسيديوز به شدت دچار آسيب مى شود و ممکن است خونريزى شديد ويا حتى کشنده اى به وجود آيد ويتامين K داراى خواص ضد خونريزى بوده به ويژه در مقابله با اثرات زيان آور کوکسيديوز ناشى از آلودگى با ايمرياتنلا و ايمريانکاتريکس موثر است . به علت کوتاهى طول دستگاه گوارش مقدار کمى ويتامين K در روده طيور ساخته مى شود کولون يا روده بزرگ جوجه هاى جوان ناحيه اصلى فعاليت باکتريايى است که کمتر از 6 درصد طول کل دستگاه گوارش را شامل مى شود در حالى که اين مقدار در بالغين به 7 درصد مى رسد به علاوه ماکيان نمى توانند ويتامين K ساخته شده توسط فلورميکروبى روده را مورد استفاده قرار دهند زيرا محل توليد آن قدر نزديک انتهاى ديستال روده است که اجازه نمى دهد جذب قابل توجهى صورت پذيرد عبور سريع غذا از ميان دستگاه گوارش هم ممکن است سنتز ويتامين K در طيور را تحت تاثير قرار دهد .احتمالا به دلايل زير بر روى نياز به ويتامين K در زمان کوکسيديوز تاکيد مى شود :

1- کاهش مقدار دان مصرفى و در نتيجه کاهش دريافت ويتامين K .

2- ايجاد جراحت در روده ها و کاهش جذب ويتامين K .

3- درمان يا سولفاکينوکسالين يا ديگر داروهاى کوکسييواستات که باعث افزايش نياز به ويتامين K مى شود.

با استفاده از ويتامين K افزايش ضريب کارآيى غذايى و کاهش وزن که دو مشکل اساسى در هنگام بروز کوکسيديوز هستند تا حد زيادى کنترل مى شوند حتى کاهش لازم است که مقدار ويتامين K تا سطح 10 برابر ميزان مورد نياز به صورت کمکى داده شود . مناديون سديم بى سولفات موثرترين منبع ويتامين K است که هم ميزان ابتلا و هم مقدار مرگ ومير در طيور به ايمرياتنلاکاهش مى دهد .

ب – ويتامين E ، A : يانگر در سال 1945 مشاهده کرد که در پرندگان مبتلا به کمبود ويتامين A کوکسيديوز روده کور به وفور يافت مى شود کولز و همکاران در سال 1970 اين امر را به علت اثر منفى کمبود ويتامين A بر سيستم ايمنى ميزبان دانستند ويليامز در سال 1992 دريافت پرندگانى که با ذرت تغذيه مى شوند در برابر ايمرياتنلا به نحو بارزى مقاومتر از طيور هستند که گندم مصرف مى کنند و پيشنهاد کرد که بالا بودن مقادير ويتامين A و E در ذرت به همراه سطوح بالاتر نياسين و ريبوفلاوين در گندم تا حدودى در بروز اين حالت موثرند . کلانگو و همکاران در سال 1984 گزارش کردند که ويتامين E اثرات مفيدى در طى رود آلودگى با ايمرياتنلا دارد در پرندگانى که با جيره غنى ازويتامين E تغذيه مى شوند از تاثير آلودگى يا ايمرياها روى مقدار غذاى مصرفى ، افزايش وزن ، ضريب تبديل کارآيى غذايى و ميزان مرگ و مير کاسته مى شود تصور بر اين است که افزايش سطح ويتامين E با ارتقا پاسخ حاصله از لنفوسيت هانسبت به ميتوژن ها سيستم ايمنى را تقويت مى کند.

ج- ويتامين B1 (تيامين ) : براى تيامين موجود در غذا ايمريا با ميزبان رقابت مى کند آزمايش ها نشان داده اند که آلودگى تجربى با ايمريا ها منجربه کاهش قابل ملاحظه اى در سطح تيامين خون مى شود مقدار تيامين مستقيما با شدت آلودگى در ارتباط است اگر جيره حاوى مواد ضد تيامين باشد مى بايست مکمل تيامين جيره را اصلاح کرد.

نقش پروتئين و ممانعت کننده هاى آنزيمى

رابطه مستقيمى بين سطح پروتئين جيره با فعاليت تريپسين از يک سو و فعاليت اين آنزيم با شدت کوکسيديوز از سوى ديگر وجود دارد به نظر مى رسد که مقادير پايين تر پروتئين توليد تريپسين را که براى خروج انگل از کيست لازم است کاهش مى دهد با وجود اين مسلم است که در مقادير کم پروتئين عملکرد پرندگان به شدت تحت تاثير قرار مى گيرد جيره هاى حاوى ميزان پروتئين کم ، تنها ممکن است در برابر آلودگى هاى بسيار شديد موثر باشند . ماتيز وهمکاران در سال 1995 درمورد اثرات سوياى خام در مقابل کنجاله سويا بر روى آلودگى با ايمريا در جوجه ها تحقيق کردند در طى آلودگى با ايمريا آسرولينا ، تنلا ، ماکسيما ، برونتى و پاراکوکس ، هم زمان با افزايش مقدار سوياى خام ، افزايش همگام و موازى در وزن و کاهش درجه و شدت ضايعات وجود داشت بنابراين فرضيه اى استوار شد مبنى بر اين که ممانعت کننده هاى آنزيم پانکراتيک در سوياى خام وجود دارند که ترشح اين آنزيم درنتيجه خروج انگل ازکيست در روده را کاهش مى دهند از آنجا که تغذيه مداوم با سوياى خام نيز سبب افت شديد وزن و هيپوتروفى پانکراس مى شود مى بايست از مزاياى عملى استفاده از آن به عنوان روشى براى کنترل کوکسيديوز چشم پوشى کرد .

اسيدهاى چرب امگا – 3 : در مورد نقش مواد غذايى در سيستم ايمنى به اسيدهاى چرب غير اشباع موجود در جيره توجه زيادى مى شود در بافت هاى حيوانات ، اسيد لينولئيک به اسيد آرشيدونيک تبديل مى شود و اسيد آلفالينولنيک به صورت اسيد ايکوزاپنتائنوئيک در مى آيد. AA و EPA هر دو پيش در آمد ايکوزانوئيد ها هستند که در تنظيم پاسخ هاى متعدد ايمنى اهميت دارند از عناصر غذايى که داراى سطوح بالاى اسيدهاى چرب n-6 هستند مى توان ذرت ، روغن هاى گياهى و چربى طيور را نام برد . روغن ماهى ، پودر ماهى و تخم کتان منابع اصلى اسيدهاى چرب n-3 با محدوديت مواجه مى شود. مورفى در سال 1938 گزارش داد که افزودن روغن ماهى به جيره پرندگان آلوده به کوکسيديوز مفيد است واز ميزان کاهش وزن و مرگ و مير مى کاهد . آلن و همکاران در سال 1996 اعلام کردند که اسيدهاى چرب امگا 3 موجود در روغن ماهى ، روغن بزرک ، روغن الياف کتان يا الياف کتان به صورت کامل اثرات مشابهى دارند آنها گزارش کردند که جيره هاى حاوى مقادير زياد اسيدهاى چرب امگا 3 شدت ضايعات ناشى از ايمرياتنلا را کاهش مى دهند بدون اين که وزن حاصله در طول 6 روز پس از آلودگى تحت تاثير چندانى قرار گرفته باشد کورور و همکاران در سال 1997 نتايج مشابهى را در پرندگان آلوده به ايمريانتلا به دست آوردند به طورى که در طيور مبتلا که با روغن ماهى تغذيه شدند کاهش وزن بر اثر کوکسيديوز ديده نشد بر اين مبنا فرضيه اى ارائه و پاسخ ايمنى التهابى تاثير متقابلى در ارتباط بااين بيمارى وجود دارد .

بتائين :

کوکسيديوز اغلب منجر به اختلال درجذب مواد مغذى و برهم زدن تعادل يونى و اسمزى اپى تليوم روده مى شود گمان مى رود که بتائين به کمک قابليت حفظ قدرت اسمزى سلول ها آنهارا ازدسترس اسموتيک محافظت کند . بنابراين بتائين شرايطى را فراهم مى آورد که ممکن است آلودگى با ايمريا را تحت تاثير قرار دهد با اين وجودهنوز نقش بتائين در طى اين بيمارى سوال برانگيز است و از آزمايش هايى که به دنبال اثرات آن هستند نتايج متغيرى حاصل آمده است . مطالعاتى که توسط ويرتانن و هکارانش انجام شد نشان داد که در چندين آزمايش تجربى و در پرندگان آلوده با آميخته اى از ايمريا آسرولينا ، ماکسيما و تنلا افزودن بتائين به جيره سبب کاهش ضايعات در روده و بهبود عملکرد طيور مى شود زمانى که يک کوکسيديواستات هم به جيره اضافه شود اين اثر بتائين بر جسته تر پديدار مى آيد آگوستين و ديگران برروى تداخل بين سالينومايسين وبتائين در طيور تلقيح شده با مخلوطى ازايمرياآسرولينا و ايمرياتنلا تحقيق و مشاهده کردند زمانى که اين دو همراه با هم به جيره افزوده شوند وزن حاصله و ضريب تبديل غذايى – در مقايسه با وجود هر کدام به تنهايى به طرز قابل توجه و معنى دارى اصلاح خواهند شد . اين نتايج حاکى از ان است که بتائين جيره بعد از يک آلودگى با ايمريا کارايى غذا را بهبود مى بخشد و درطى آن عملکرد داروهاى ضد کوکسيديوز را اصلاح مى کند با اين حال بتائين جيره به خودى خود به عنوان يک ره يافت ديگر براى کنترل کوکسيديوز در شرايط عملى کاربردى ندارد .

آفلاتوکسين : آفلاتوکسين هاى حاصله ازکپک آسپرژيلوس مرگ و مير ناشى از ايمرياتنلا درجوجه ها وايمرياآدنوئيدس درنيمچه بوقلمون ها را افزايش مى دهد سابقا تصور براين بود که آفلا توکسين ها غلظت هاى پروتئين سرم را کاهش داده و ممکن است از مقاومت پرنده نسبت به کوکسيديوز بکاهند وليکن اخيرا نشان داده شده است که از طريق کاهش توانايى لخته شدن خود عمل مى کنند .

ترکيب خوراک مصرفى : کامينگ در سال 1987 گزارش کرد پرندگانى که با جيره هاى حاوى فيبر زياد تغذيه مى شوند نسبت به آن هايى که جيره هاى حاوى فيبر پايين دريافت مى کنند به مراتب اووسيست هاى کمترى توليد مى کنند او در سال هاى 1992 و 1994 گزارش کرد دانه گندم به صورت کامل در کاهش بار اووسيستى دخالت دارد او نشان داد که يک رابطه بين اندازه سنگدان و بار اووسيستى وجود دارد وفرضيه اى ارائه داد که ساختمان فيزيکى دانه کامل گندم سبب افزايش فعاليت و اندازه سنگدان مى شود و قبل از اين که اووسيست هابه مکان هاى مناسب جهت خروج اسپوروزوايت ها از اووسيست وشروع مرحله عفونت زايى برسند به صورت مکانيکى آن ها را تخريب مى کند. والدن اشتد در سال 1998 زمانى که بر روى اثرات جايگزينى دانه کامل گندم درجيره هاى غذايى جوجه هاى گوشتى تحقيق مى کرد نتوانست نتايج کامينگ را تکرار نمايد بنفليد و همکاران نيز در همين سال نتوانستند هيچ کاهشى را در بار اووسيستى در پرندگانى با جيره حاوى گندم کامل يا گندم مشاهده کنند اگرچه سنگدان ها در پرندگان تغذيه شده باگندم کامل جو نيز نتايج مشابهى به دست آمد در آزمايشى که توسط او در سال 1999 انجام گرفت با بررسى جايگزينى دانه کامل گندم کامل تغذيه مى شوند نسبت به گروه تغذيه شده با گندم آسياب شده به مراتب اووسيست بيش ترى توليد مى کنند و وضعيت بدترى را نشان مى دهند از سوى ديگر لانگاوت نيز در مورد تاثير ساختمان غذا روى شدت کوکسيديوز تحقيق کرده است وى دو گروه را بر اساس جيره حاوى 50 درصد گندم موردآزمايش قرار داد يکى از جيره ها با الک mm 75/2 و ديگرى با الک mm 8 غربال شدند همه پرندگان در سن 8 روزگى يا ايمريا آلوده شدنددر پرندگان باجيره نرم آسياب شده دونقطه اوج درگيرى با کوکسيديوز روده باريک مشاهده شد در حالى که اين مساله در مورد گروه با جيره درشت آسياب شده شامل يک پيک آلودگى بود چگونگى آسياب کردن جيره تقريبا هيچ اثرى روى کوکسيديوز سکوم نداشت .

نقش تغذيه در کنترل کوکسيديوز :

مى توان چنين نتيجه گيرى کرد که عوامل تغذيه اى در شدت ابتلاى جوجه هاى گوشتى به کوکسيديوز نقش دارند با اين وجود تفاوت بين نتايج به دست آمده از آزمايش هاى مختلف به قدرى زياد است که نتيجه گيرى نهايى اثر تغذيه بر کوکسيديوز را در يک جيره عملى مشکل مى سازد اين تنوع را شايدبتوان با بيان اين حقيقت توضيح داد که تاثير تغذيه بر شدت و وسعت بيمارى هنوز به خوبى شناخته نشده است اطلاعات موجود درنوشتارهاى علمى حکايت از آن دارند که تاثير عوامل غذايى ممکن است بيش تر بر روى وضعيت ايمنى پرنده باشد تا مستقيما بر روى خود کوکسيديوز . چنين اثرى اين مساله را به ذهن متبادر مى سازد که تغذيه مى تواند اثر داروهاى ضد کوکسيديوز يا واکسن هاى کوکسيديوز را بهبود بخشد بنابراين براى درک رابطه بين تغذيه ، سيستم ايمنى پرنده و کوکسيديوز به اطلاعات بيش ترى نيازمنديم . در يک تجربه عملى درگله مرغ مادر گوشتى و در دوره پرورش علائم بالينى کوکسيديوز سکوم و روده باريک به ترتيب در سنين حدود 7 و 9 هفتگى مشاهده شد به محض مشاهده علائم در هر سالن آميخته اى از ويتامين هاى K و B تا 3 برابر مقدار توصيه شده شرکت توليد کننده به آب آشاميدنى طيور افزوده شد با مراجعه به سوابق فارم ونقش اين ويتامين ها شايد بتوان گفت که اين کار در کاهش شدن ابتلا وميزان تلفات به طرز محسوسى موثر بوده است .درنهايت به اين نکته توجه کنيم که براى کنترل مطلوب کوکسيديوز بايد جيره هاى غذايى بهينه شود.

 

مجله صنعت مرغداری – دکتر محمد عبدالشاه